Περί τέχνης, στη Βορέειο Βιβλιοθήκη

Ο Σύλλογος Αγίου Νικολάου-ΚΑΤ Αμαρουσίου, σε αγαστή συνεργασία με την Κοινωφελή Επιχείρηση Δήμου Αμαρουσίου, ξεκίνησε ένα κύκλο διαλέξεων-παρουσιάσεων με ομιλήτρια την φιλόλογο-ιστορικό τέχνης και μέλος του ΔΣ του συλλόγου μας, κα. Άννα Παπαστεργίου. Πραγματοποιήθηκαν τρεις ομιλίες στο φιλόξενο χώρο της Βορέειου Βιβλιοθήκης, κατά τον Μάρτιο, τον Απρίλιο και τον Μάιο: «Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι και η Μόνα Λίζα», «Ο Ελ Γκρέκο και ο κόμης του Οργκάθ» και «Σαλβαντόρ Νταλί, η ζωή και το έργο του» .

Παρακάτω, η ιστορικός τέχνης κα. Παπαστεργίου, μας παραθέτει δύο χαρακτηριστικά αποσπάσματα από τις εξαιρετικές παρουσιάσεις της. Η μεγάλη ανταπόκριση του κοινού και η επιτυχία του κύκλου των ομιλιών μάς δίνουν ώθηση να συνεχίσουμε και να ανοίξουμε ένα νέο κύκλο παρουσιάσεων κατά τους επόμενους, φθινοπωρινούς μήνες. Σύντομα θα γνωστοποιηθεί το πρόγραμμα και το περιεχόμενο αυτών. Σας ευχαριστούμε και σας περιμένουμε.

Εκ του ΔΣ του Συλλόγου

Άγνωστες πτυχές από την ζωή του Γκρέκο και του Νταλί

της Άννας Παπαστεργίου

Πολλές φορές ιδιαίτερο ενδιαφέρον δεν έχουν μόνο τα έργα των μεγάλων καλλιτεχνών αλλά και διάφορες στιγμές της ζωής τους οι οποίες με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, οδήγησαν σε κομβικά σημεία στην καριέρα τους. Παρακάτω, θα αναφερθούμε σε δυο τέτοια περιστατικά, δυο μεγάλων καλλιτεχνών: του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου και του Σαλβαντόρ Νταλί.

Ελ Γκρέκο και Μιχαήλ Άγγελος

Το 1570 βρίσκει τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο στη Ρώμη, όπου έχει ανοίξει το δικό του εργαστήριο και εργάζεται συστηματικά. Κατά την παραμονή του στην Ιταλία, επηρεάζεται από τον ιταλικό μανιερισμό και δημιουργεί πολύπλοκους πίνακες με πλούσια χρώματα και εξαιρετική λεπτομέρεια στην απόδοση των προσώπων και των ενδυμάτων. 

Στη Ρώμη, ο Θεοτοκόπουλος, όπως και άλλοι διακεκριμένοι ζωγράφοι, ήρθε αντιμέτωπος με τον σκληρό ανταγωνισμό που επικρατούσε την εποχή εκείνη, την ίδια στιγμή που δέσποζε η παρουσία του Τιτσιάνο και εξακολουθούσε να ασκεί επίδραση το έργο του Μιχαήλ Άγγελου, έξι χρόνια μετά το θάνατό του. Η σχέση τού Γκρέκο με το έργο του τελευταίου παραμένει αμφιλεγόμενη. Σύμφωνα με μία ανεκδοτολογική αναφορά που δεν επιβεβαιώνεται, πρότεινε στον πάπα Πίο Ε' να φιλοτεχνήσει πάνω στην Δευτέρα Παρουσία του Μιχαήλ Άγγελου, έργο με το οποίο είχε διακοσμήσει την Καπέλα Σιξτίνα. Ο Μιχαήλ Άγγελος είχε φιλοτεχνήσει μοναδικά το εσωτερικό του ναού της «Καπέλα Σιξτίνα». Υπήρχαν όμως  αρκετοί βαθιά θρησκευόμενοι που θεώρησαν πως τα γυμνά κορμιά ήταν προκλητικά και παράταιρα μέσα σε εκκλησιαστικό χώρο. Ο Δομήνικος τότε είπε πως αν κατέστρεφαν τις τοιχογραφίες του Μιχαήλ Άγγελου, εκείνος θα μπορούσε να ζωγραφίσει πολύ καλύτερες από εκείνες του αναγεννησιακού ζωγράφου. Η δήλωση αυτή, εναντίον του αγαπημένου τους καλλιτέχνη, προκάλεσε πολλές αντιδράσεις και σταδιακά ο Θεοτοκόπουλος αποκλείστηκε από αρκετούς καλλιτεχνικούς κύκλους. Η παρατήρησή του αυτή θεωρήθηκε τότε βλασφημία και επιτάχυνε την απόφασή του να εγκαταλείψει τη Ρώμη Όταν αργότερα τού ζητήθηκε να εκφέρει την άποψή του για τον Μιχαήλ Άγγελο, ο Θεοτοκόπουλος απάντησε πως τον θεωρούσε έναν καλό άνθρωπο, ο οποίος όμως δεν γνώριζε να ζωγραφίζει. Ο Φρανθίσκο Πατσέκο επίσης αναφέρει δυσμενή σχόλια του Γκρέκο για τον Μιχαήλ Άγγελο, κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στο Τολέδο, λίγο πριν το θάνατο του.

      

Η Δευτέρα Παρουσία του Μιχαήλ Αγγέλου (τοιχογραφία στην Καπέλα Σιξτίνα, 1534) και η Πέμπτη Σφραγίδα της Αποκάλυψης του Ελ Γκρέκο (ζωγραφικός πίνακας, 1608-1614)

Από την άλλη πλευρά, η επίδραση που τού άσκησε θεωρείται δεδομένη. Οι προσωπογραφίες των Τιτσιάνο, Μιχαήλ Άγγελου, Κλόβιο και Ραφαήλ που φιλοτέχνησε στο έργο Η εκδίωξη των εμπόρων, έχουν ερμηνευτεί ως επιθυμία του να αποδώσει ένα φόρο τιμής σε αυτούς, αναγνωρίζοντας με τον τρόπο αυτό την αξία τους.

Παρόλ’ αυτά τα σχόλια του Θεοτοκόπουλου για τον αγαπημένο των Ιταλών Μιχαήλ Άγγελο, ίσως οδήγησαν στην εκδίωξή του από τη Ρώμη, καθώς δεν ήταν ιδιαίτερα αρεστός στους Παπικούς κύκλους. Η φυγή του όμως από τη Ρώμη, τον οδήγησε στην Ισπανία και συγκεκριμένα στο Τολέδο, όπου ο Δομήνικος Θεοτοκόπουλος – Ελ Γκρέκο πλέον- μεγαλούργησε.

Σαλβαντόρ Νταλί: “Η εμμονή της μνήμης”

Το 1930 ο Νταλί ζει τον απόλυτο έρωτα με την Γκαλά, στο Πορτ Λιγκάτ. Επειδή οι σχέσεις του με τον πατέρα του είναι σχεδόν εχθρικές, ο Νταλί αποφασίζει να φύγει από το πατρικό του και να αγοράσει μια ψαροκαλύβα στο Πορτ Λιγκάτ, να την ανακαινίσει για να στεγάσει εκεί τον έρωτά του με την κατά πολύ μεγαλύτερή του Γκαλά. Σε αυτή την ψαροκαλύβα, το 1931, ο Νταλί θα δημιουργήσει έναν από τους πιο αναγνωρίσιμους και εμβληματικούς πίνακές του, την “Εμμονή της μνήμης”.

Για τον Νταλί ήταν η επιτομή της θεωρίας του περί σκληρότητας και μαλακότητας, κάτι που τον απασχολούσε ιδιαίτερα εκείνη την εποχή. Ο Νταλί όμως δεν έβλεπε τα πράγματα όπως οι υπόλοιποι σουρεαλιστές, οι οποίοι θεωρούσαν τα μαλακά, ρευστά ρολόγια ως σύμβολο της ρευστότητας και σχετικότητας του χρόνου: αντιθέτως, έλεγε ότι δεν τον ενέπνευσε η θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, αλλά μια σουρεαλιστική εντύπωση που του έκανε ένα συγκεκριμένο γεγονός.

“Ήταν απόγευμα και με ταλαιπωρούσε ένας πονοκέφαλος, κάτι που δε μου συμβαίνει συχνά. Είχαμε μόλις τελειώσει με την Γκαλά το δείπνο μας, και εκείνη θα πήγαινε στο σινεμά με κάτι φίλους μας, ενώ εγώ προτίμησα να μείνω σπίτι να ξεκουραστώ. Χάζευα λοιπόν το camembert που έλιωνε έτσι όπως το έβλεπε ο ήλιος, και σκεφτόμουν πόσο μου μοιάζει: σκληρό απ έξω, μαλακό από μέσα. Σηκώθηκα και πήγα στο ατελιέ μου να δω τον πίνακα που δούλευα εκείνη την περίοδο: ένα τοπίο κοντά στο Πορτ Λιγκάτ, με τους βράχους φωτισμένους από το λυκόφως και μπροστά μια ελιά με κομμένα κλαδιά, χωρίς φύλλα. Ήξερα ότι είχα δημιουργήσει το σκηνικό για κάτι εκπληκτικό, απλώς δεν ήξερα ακόμα τι. Τι στιγμή που πήγα να κλείσω το φως και να πάω να ξαπλώσω μου ήρθε η εικόνα δυο μαλακών, λιωμένων ρολογιών, να κρέμονται από την ελιά και από το βράχο. Ξεκίνησα να δουλεύω αμέσως, παρόλο που ο πονοκέφαλος ήταν χειρότερος τώρα. Δυο ώρες μετά, όταν γύρισε η Γκαλά, είχα τελειώσει με την Εμμονή της Μνήμης”.

Ο πίνακας θεωρήθηκε περίεργος και ο ατζέντης του Νταλί έκρινε ότι δεν θα μπορούσε να τον πουλήσει. Έπεσε όμως έξω, καθώς είναι ένα από τα διασημότερα έργα του, και μετά από πολλές αλλαγές, βρίσκεται στο Μο.Μ.Α της Νέας Υόρκης, και θεωρείται ως ένα από τα σημαντικότερα έργα των συλλογών του. Ο Νταλί επανήλθε αρκετές φορές σε αυτόν τον πίνακα, κάνοντας άλλες εκδοχές του, αποδεικνύοντας ότι ήταν ένα θέμα που πάντα τον γοήτευε και τον απασχολούσε. 

Διαδρομές Πολιτισμού: Μεσόγεια

Η Αττική αποτελεί ταξιδιωτικό πόλο έλξης κυρίως χάρη στο εξαιρετικά σπουδαίο πολιτισμικό δυναμικό της. Είναι γεμάτη από μέρη μαγευτικά, με σπουδαία μνημεία, χώρους αρχαιολογικού και ιστορικού ενδιαφέροντος καθώς και εξαιρετικά μουσεία.

Σε πολύ κοντινή απόσταση από την πόλη μας, το Μαρούσι, βρίσκεται η ευρύτερη περιοχή των Μεσογείων. Κάνουμε μαζί μια εικονική πολιτιστική διαδρομή στα Μεσόγεια, με τη μεγάλη ιστορία και το εξαιρετικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει και γνωρίζουμε κάποιους από τους χώρους, από τα μνημεία και τα μουσεία της περιοχής.

1. Σπήλαιο Κουτούκι, Παιανία

Πρόκειται για το μεγαλύτερο και ομορφότερο σπήλαιο της Αττικής. Η ανακάλυψή του έγινε τυχαία το 1926 ενώ η χαρτογράφησή του πραγματοποιήθηκε το 1954. Η πρόσβαση στο σπήλαιο γίνεται από τεχνητή σήραγγα μήκους 17 μέτρων. Η μεγάλη αίθουσα διαστάσεων 60 x 60 μέτρων με τους χρωματικούς σταλακτιτικούς σχηματισμούς, δημιουργεί μια ατμόσφαιρα υποβλητική. Το σπήλαιο είναι επισκέψιμο σε μια διαδρομή 350 μέτρων.

2. Μουσείο Βορρέ, Παιανία

Μέσα σε μια συνολική έκταση 18 στρεμμάτων με συγκροτήματα κτηρίων, αυλών και κήπων, οι συλλογές του μουσείου καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα 4000 ετών ελληνικής ιστορίας με αντικείμενα λαϊκής και καθημερινής χρήσης, κεραμικής, επιπλοποιίας και υφαντουργίας καθώς και ζωγραφικά έργα που απεικονίζουν σημαντικά ιστορικά γεγονότα του τόπου.

3. Παναγία Μερέντα, Μαρκόπουλο

 

Ο μονόχωρος καμαροσκέπαστος ναός του 13ου αιώνα, είναι αφιερωμένος στην Κοίμηση της Θεοτόκου. Το ιδιαίτερο αυτό μνημείο, εντός του αρχαιολογικού χώρου Μερέντας, χρησιμοποιεί αρχιτεκτονικά μέλη αρχαίων μνημείων και είναι κατάγραφο από διαφορετικά τοιχογραφικά στρώματα του 13ου, 14ου και 18ου αιώνα.

4. Ι.Ν. Αγίου Πέτρου Καλυβίων

Πολύ κοντά στον αρχαιολογικό χώρο Εννέα Πύργων, βρίσκεται ο μεσοβυζαντινός σταυροειδής εγγεγραμένος ναός στον οποίο σώζεται τοιχογραφικό διακοσμητικό σύνολο από το 1232. Μάλιστα υπάρχει μια σπάνια προσωπογραφία του Μιχαήλ Χωνιάτη, επισκόπου Αθηνών και σπουδαίου χρονικογράφου του 13ου αιώνα. Ο ναός γειτνιάζει με άλλο ένα σημαντικό μνημείο, το ναό της Μεσοσπορίτισσας.

5. Ι.Ν. Μεσοσπορίτισσας Καλυβίων

Πρόκειται για ένα μονόχωρο τρουλαίο σταυροειδή ναό, με την παλαιότερη φάση του κυρίως ναού να χρονολογείται μεταξύ 11ου και 12ου αιώνα. Χαρακτηριστικός είναι ο τρούλος του ναού, με τα οκτώ μονόλοβα επιμήκη παράθυρα να αποτελούν χαρακτηριστικό γνώρισμα της αθηναϊκής ναοδομίας κατά τον 11ο και 12ο αιώνα. Οι αγιογραφίες του τέμπλου (του 1902) πιθανώς επικαλύπτουν τμήματα της αρχικής βυζαντινής εικονογραφίας.

Στο παρεκκλήσιο του ναού σώζονται πέντε αγιογραφίες του 18ου αιώνα, έργα πιθανώς μαθητών της σχολής του διάσημου αγιογράφου Γεωργίου Μάρκου.

6. Ι.Ν. Αγίων Ταξιαρχών Καλυβίων

Πρόκειται για ένα σπουδαίο βυζαντινό μνημείο της Αττικής. Η σημερινή μορφή της μονόχωρης ξυλόστεγης βασιλικής βρίσκεται στη θέση μιας μεγαλύτερης τρίκλιτης βασιλικής του 5ου-6ου και αποτέλεσε καθολικό μονής κατά τους βυζαντινούς χρόνους. Πολλά αρχιτεκτονικά μέλη της παλαιότερης βασιλικής εντοιχίζονται στο ναό που σήμερα υπάρχει. Ως επί το πλείστον, το τοιχογραφικό σύνολο ανάγεται στον 18ο αιώνα και αποδίδεται στη σχολή του Γεωργίου Μάρκου.

Στα κελιά της μονής φιλοξενήθηκε το 1810 ο λόρδος Βύρωνας, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του προς το Σούνιο. Ο ναός λειτουργεί μόνο κάθε 8 Νοεμβρίου, στη γιορτή των Ταξιαρχών.

7. Ι.Ν. Αγίου Αθανασίου Κουβαρά

Ο μονόχωρος μεταβυζαντινός ναός με την ξύλινη στέγη, αποτελούσε στο παρελθόν καθολικό μονής. Το μεγαλύτερο μέρος του τοιχογραφικού διακόσμου φιλοτεχνήθηκε από το χέρι του Γεωργίου Μάρκου το 1743 ενώ παράλληλα σώζονται στρώματα παλαιότερων τοιχογραφιών. Ο ναός φέρει επίσης εντοιχισμένα αρχαία και παλαιοχριστιανικά ανάγλυφα σύνολα.

8. Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας

Χτισμένο το 1962 και εγκαινιασμένο το 1969, βρίσκεται μόλις 200 μέτρα από τον αρχαιολογικό χώρο της Βραυρώνας. Στεγάζει το ανασκαφικό υλικό του ιερού της Βραυρώνας και της ευρύτερης περιοχής της Μεσογαίας. Το Αρχαιολογικό Μουσείο Βραυρώνας είναι ένα από τα σπουδαιότερα της Αττικής.

9. Αρχαιολογικός χώρος Βραυρώνας

Μία από τις 12 αρχαίες πόλεις της Αττικής ήταν η Βραυρώνα. Το όνομά της το πήρε προς τιμήν του ήρωα Βραύρωνα. Ο ναός της Αρτέμιδος και το ταφικό μνημείο της Ιφιγένειας αποτέλεσε τον πυρήνα της ευρύτερης περιοχής στην οποία ο Πεισίστρατος διέθετε την κτηματική του περιουσία.

Το περίφημο όμως ιερό της αρχαιότητας επλήγη από μια μεγάλη καταιγίδα γύρω στο 300 π.Χ., ο χώρος καταχώθηκε και έκτοτε εγκαταλείφθηκε. 

10. Ι.Ν. Μεταμόρφωσης Σωτήρα, Κορωπί

Ο ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρα στο Κορωπί πρόκειται για ένα από τα παλαιότερα βυζαντινά μνημεία της Αττικής. Ο σταυροειδής εγγεγραμμένος ναός ανήκει στο λεγόμενο μεταβατικό τύπο και έχει άμεση σχέση με τις αρχιτεκτονικές καινοτομίες στη ναοδομία της Κωνσταντινούπολης του 10ου αιώνα, αλλαγές που εξαπλώθηκαν σε κάθε γωνιά της τότε αυτοκρατορίας.

Στο εσωτερικό του ναού διασώζεται στρώμα τοιχογράφησης που ανάγεται στις αρχές του 11ου αι. (Το δεύτερο στρώμα, κατά πολύ νεώτερο και ιστορημένο από τον Γεώργιο Μάρκου, ανήκει στον 18ο αιώνα.) Από το βυζαντινό στρώμα τοιχογράφησης, ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι η παράσταση του Παντοκράτορα στον τρούλο, γιατί συνδυάζει το θέμα του Παντοκράτορα (που συνηθίζεται μετά την εικονομαχία) με αρχαϊκά εικονογραφικά στοιχεία που ανάγονται στην παλαιοχριστιανική περίοδο.

Η περιοχή με τα μνημεία, κατά προσέγγιση:

1. Σπήλαιο Κουτούκι, Παιανία   2. Μουσείο Βορρέ, Παιανία    3. Παναγία Μερέντα

4. Άγιος Πέτρος Καλυβίων         5. Μεσοσπορίτισσα Καλυβίων     6. Ταξιάρχες Καλυβίων

7. Άγιος Αθανάσιος Κουβαρά     8-9. Αρχαιολογικό Μουσείο & αρχ. χώρος Βραυρώνας

10. Μεταμόρφωση Σωτήρα, Κορωπί

''Σαλβαντόρ Νταλί. Η ζωή & το έργο του'', στη Βορέειο Βιβλιοθήκη

Το Δ.Σ. του Περιβαλλοντικού-Εξωραϊστικού-Πολιτιστικού Συλλόγου Αγίου Νικολάου-ΚΑΤ Αμαρουσίου και η Κοινωφελής Επιχείρηση Δήμου Αμαρουσίου, σας προσκαλούν στην ομιλία της κυρίας Άννας Παπαστεργίου (φιλόλογος-ιστορικός τέχνης), με τίτλο :

''Σαλβαντόρ Νταλί. Η ζωή & το έργο του''

στη Βορέειο Βιβλιοθήκη (οδ. Στεφάνου Δραγούμη 9)

την Τετάρτη 8 Μαΐου και ώρα 18:30

Λόγω περιορισμένου αριθμού θέσεων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για τη συμμετοχή σας στο τηλέφωνο 6972316980.

Το Πάσχα των Ορθοδόξων και των Καθολικών στο ημερολόγιο

Το Πάσχα θεωρείται η μεγαλύτερη χριστιανική γιορτή. Η λέξη «Πάσχα» προέρχεται από την εβραϊκή «πεσάχ» που σημαίνει «διέλευση» και γιορταζόταν σε ανάμνηση της απελευθέρωσης του εβραϊκού λαού από τους Αιγυπτίους και της διάβασης της Ερυθράς θάλασσας. Κατά το χριστιανικό Πάσχα, εορτάζεται η Ανάσταση του Σωτήρα Χριστού και η διάβαση από το θάνατο στη ζωή.

Η Ανάσταση, τοιχογραφία, Μονή της Χώρας, Κωνσταντινούπολη

Οι Εβραίοι χρησιμοποιούσαν το σεληνιακό ημερολόγιο που βασιζόταν στον κύκλο της Σελήνης και γιόρταζαν το Πάσχα την 14η του μήνα Νισάν, η οποία ήταν η μέρα της πρώτης εαρινής πανσελήνου, που συμβαίνει κατά την εαρινή ισημερία ή αμέσως μετά από αυτήν.

Η εαρινή ισημερία συνδέθηκε με τον εορτασμό του Χριστιανικού Πάσχα από τα πρώτα κιόλας χρόνια μετά την Ανάσταση του Χριστού. Αυτό συνέβη, επειδή ο Χριστός αναστήθηκε την πρώτη ημέρα μετά το Εβραϊκό Πάσχα, που έπεσε εκείνο το χρόνο Σάββατο (το οποίο άρχιζε τότε -όπως και οι υπόλοιπες ημέρες- στις 6 το απόγευμα της Παρασκευής). Μάλιστα, το Πάσχα ξεκίνησε να γιορτάζεται ως κοινή γιορτή με τους Εβραίους, αλλά σιγά – σιγά διαφοροποιήθηκε και οι χριστιανοί γιόρταζαν το Πάσχα χωριστά. 

Οι διάφορες τοπικές χριστιανικές εκκλησίες δεν γιόρταζαν το Πάσχα την ίδια ημερομηνία. Οι ιουδαΐζουσες εκκλησίες το γιόρταζαν την 15η μέρα του εβραϊκού μήνα Νισάν (όποια ημέρα της εβδομάδας έπεφτε), ενώ οι εθνικές εκκλησίες την πρώτη Κυριακή (ως αναστάσιμη μέρα) μετά την πρώτη εαρινή πανσέληνο.

Με την πρώτη Οικουμενική Σύνοδο (325 μ.Χ.), υπό τον Μεγάλο Κωνσταντίνο, καθιερώθηκε να γιορτάζεται το Πάσχα την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο που ακολουθεί μετά την εαρινή ισημερία (21 Μαρτίου). Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις αποφάσεις της Συνόδου, το Πάσχα πρέπει να εορτάζεται συγχρόνως από όλους τους πιστούς την πρώτη Κυριακή μετά την πρώτη Πανσέληνο, που συμβαίνει μετά την Εαρινή Ισημερία και εάν η πανσέληνος είναι Κυριακή, τότε εορτάζεται την επόμενη Κυριακή, για να μην συμπίπτει με το Πάσχα των Εβραίων. Την ημέρα του εορτασμού έπρεπε να καθορίζει η Εκκλησία της Αλεξάνδρειας, καθώς η πόλη αποτελούσε το επιστημονικό κέντρο της εποχής και με τους εκεί αστρονόμους να έχουν την ευθύνη του υπολογισμού της εαρινής ισημερίας με απόλυτη ακρίβεια.

Η Πρώτη Σύνοδος της Νίκαιας, τοιχογραφία, Ορθόδοξος Ναός Σταυροπόλεως, Βουκουρέστι

Το ημερολόγιο που ήταν σε ισχύ την εποχή της Α' Οικουμενικής Συνόδου, ήταν το Ιουλιανό που είχε θεσπίσει ο Ιούλιος Καίσαρας το 45 π.Χ., με τη βοήθεια του αλεξανδρινού αστρονόμου Σωσιγένη. Ο τελευταίος, έχοντας βασισθεί στους υπολογισμούς του Ιππάρχου (ο οποίος πριν ένα αιώνα είχε υπολογίσει με εντυπωσιακή ακρίβεια ότι το ηλιακό έτος έχει διάρκεια 365,242 ημερών), θέσπισε ένα ημερολόγιο, του οποίου τα έτη είχαν 365 ημέρες, ενώ σε κάθε τέταρτο έτος (το «δίσεκτο») πρόσθετε άλλη μία μέρα.

Ο Ιούλιος Καίσαρας

Όμως, το Ιουλιανό Ημερολόγιο είχε ένα μικρό σφάλμα, επειδή η διάρκεια του ηλιακού έτους στην πραγματικότητα είναι 365,242199 ημέρες. Ανά τέσσερα χρόνια το μικρό αυτό σφάλμα φθάνει τα 45 λεπτά, ενώ κάθε 129 χρόνια την μία ημέρα, με συνέπεια να μετακινείται όλο και νωρίτερα η εαρινή ισημερία. Έτσι, ενώ η εαρινή ισημερία την εποχή του Χριστού συνέβη στις 23 Μαρτίου, το 1582 μ.Χ. είχε φτάσει να συμβαίνει στις 11 Μαρτίου. Τότε ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ' ανέθεσε στους αστρονόμους Χριστόφορο Κλάβιους και Λουίτζι Λίλιο να κάνουν μία ημερολογιακή μεταρρύθμιση. Η 5η Οκτωβρίου 1582 μετονομάστηκε σε 15η Οκτωβρίου, ώστε να διορθωθεί το λάθος που είχε συσσωρευτεί τους προηγούμενους 11 αιώνες και η εαρινή ισημερία να επιστρέψει στην 21η Μαρτίου, όπως είχε συμβεί κατά την Α' Οικουμενική Σύνοδο.

 Ο πάπας Γρηγόριος ΙΓ' 

Το Νέο ή Γρηγοριανό Ημερολόγιο υιοθετήθηκε από τα καθολικά κράτη της Ευρώπης μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια, ενώ από τα προτεσταντικά πολύ αργότερα. Λόγω ακόμη πιο έντονης αντίδρασης της Ορθόδοξης Εκκλησίας στο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, το Ιουλιανό Ημερολόγιο παρέμεινε σε ισχύ σε όλα τα Ορθόδοξα κράτη έως τον 20ό αιώνα.

Το 1923, κατόπιν εισηγήσεως του Αστρονόμου και Ακαδημαϊκού Δημητρίου Αιγινήτη, πραγματοποιήθηκε η απαραίτητη διόρθωση των 13 ημερών από την κυβέρνηση Γονατά, ώστε η χώρα να συμβαδίσει ημερολογιακά με την Ευρώπη, έπειτα από 341 χρόνια. Για να διορθωθεί το ημερολόγιο, η 16η Φεβρουαρίου 1923 ονομάστηκε 1η Μαρτίου. Προστέθηκαν δηλαδή 13 «λευκές» μέρες, με αποτέλεσμα ουδείς Έλληνας να θεωρείται γεννημένος από 16 έως 28 Φεβρουαρίου του 1923!

Ο Δημήτριος Αιγινήτης 

Ο προσδιορισμός της ημερομηνίας του Πάσχα συνέχισε όμως να προκαλεί σφοδρές έριδες μεταξύ των Εκκλησιών. Η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδας δέχτηκε το επόμενο έτος (1924) το Γρηγοριανό ημερολόγιο για όλες τις εορτές πλην του Πάσχα, που συνέχισε να το εορτάζει με το Παλαιό. Η διόρθωση του Πάσχα δεν έγινε, γιατί υπήρχαν έντονες αντιδράσεις πολλών κύκλων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, επειδή την μεταρρύθμιση του ημερολογίου εισηγήθηκε ο Πάπας Γρηγόριος και είναι σαν να αναγνωρίζεται η πρωτοκαθεδρία του. Τα Χριστούγεννα και οι άλλες ακίνητες γιορτές είναι κοινές με την Καθολική Εκκλησία, πλην των Ορθοδόξων Παλαιοημερολογιτών (Άγιον Όρος, Σερβία, Ρωσία κλπ) που τις γιορτάζουν 13 μέρες αργότερα.

Όμως η Πανσέληνος για τους Ορθοδόξους υπολογίζεται από τον 19ετή κύκλο του Μέτωνα (5^ος αιώνας π.Χ), που αντιστοιχεί σε 235 Πανσελήνους. Σήμερα, με τις σύγχρονες μετρήσεις, προέκυψε μια απόκλιση στον υπολογισμό του Μέτωνα κατά 2,066 ωρών κάθε 19 έτη. Η απόκλιση συσσωρευτικά έφτασε τις 5 μέρες περίπου στις μέρες μας. Έτσι, η Ορθόδοξη Εκκλησία, συνεχίζοντας να υπολογίζει τις Πανσελήνους με τον Μετωνικό Κύκλο, υπολογίζει κάθε Πανσέληνο 5 μέρες αργότερα από την πραγματική. Έτσι, συχνά το Ορθόδοξο Πάσχα εορτάζεται όχι την πρώτη Κυριακή μετά την πανσέληνο, αλλά την επόμενη (όπως το 2012) ή μετά τη δεύτερη εαρινή πανσέληνο (όπως το 2002 και το 2013), αντί της πρώτης Κυριακής μετά την πρώτη εαρινή πανσέληνο, όπως είχε ορίσει η Σύνοδος της Νίκαιας. 

Μέτων ο Αθηναίος

Οι Καθολικοί γιορτάζουν το Πάσχα σύμφωνα με τον κανόνα της Α΄ Οικουμενικής Συνόδου, αλλά η εαρινή ισημερία και η εαρινή πανσέληνος υπολογίζονται σύμφωνα με το νέο Γρηγοριανό Ημερολόγιο, έχοντας λάβει υπόψη και το Μετώνειο σφάλμα. Από κοινού εορτάζεται το Πάσχα για Ορθόδοξους και Καθολικούς, όταν τόσο η Γρηγοριανή, όσο και η Ιουλιανή - Μετώνεια πασχαλινή πανσέληνος πέσουν από την Κυριακή μέχρι το Σάββατο της ίδιας εβδομάδας (αρκεί να είναι μετά τις 3 Απριλίου και οι δύο πανσέληνοι), οπότε την αμέσως επόμενη Κυριακή είναι το κοινό Πάσχα.

Αυτό συνέβη το 2014 και το 2017, ενώ κοινός θα είναι ο εορτασμός και τα έτη 2025 (20 Απριλίου), 2028, 2031, 2034, 2037, 2038, 2041 κ.ο.κ. Συνολικά, κατά τον τρέχοντα αιώνα το Πάσχα θα είναι κοινό 31 έτη, ενώ κάθε επόμενο αιώνα αυτό θα συμβαίνει όλο και πιο σπάνια. Το τελευταίο κοινό Πάσχα υπολογίζεται ότι θα συμβεί το έτος 2698, καθώς μετά το 2700 -λόγω συσσώρευσης του Μετώνειου σφάλματος- δεν θα μπορούν να συμπέσουν ποτέ την ίδια εβδομάδα η Ιουλιανή και η Γρηγοριανή πανσέληνος.

Πανάγιος Τάφος, Ναός της Αναστάσεως, Ιερουσαλήμ

Παρόλα αυτά, το Λατινικό Πατριαρχείο της Ιερουσαλήμ αποφάσισε να υιοθετήσει από το 2013 το Ιουλιανό ημερολόγιο για τον υπολογισμό του Πάσχα, προκειμένου να λυθεί ένα πρακτικό πρόβλημα και στους Αγίους Τόπους η γιορτή να είναι κοινή για Ορθοδόξους και Καθολικούς.

Οι ημερομηνίες εορτασμού του Πάσχα για τα επόμενα 10 χρόνια, έχουν ως εξής:

ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΕΣ ΠΑΣΧΑ
ΕΤΟΣ	ΟΡΘΟΔΟΞΟ	ΚΑΘΟΛΙΚΟ
2019	28 Απριλίου	21 Απριλίου
2020	19 Απριλίου	12 Απριλίου
2021	2 Μαΐου	4 Απριλίου
2022	24 Απριλίου	17 Απριλίου
2023	16 Απριλίου	9 Απριλίου
2024	5 Μαΐου	31 Μαρτίου
2025	20 Απριλίου	20 Απριλίου
2026	12 Απριλίου	5 Απριλίου
2027	2 Μαΐου	28 Μαρτίου
2028	16 Απριλίου	16 Απριλίου
2029	8 Απριλίου	1 Απριλίου

Ηλεκτρονικές πηγές:
http://www.kathimerini.gr/956767/article/epikairothta/episthmh/giati-or8odo3o-kai-ka8oliko-pasxa-den-8a-sympesoyn-pote-meta-to-2700---h-apanthsh-ths-astronomias

https://www.iefimerida.gr/news/200063/aytos-einai-o-logos-poy-katholikoi-kai-orthodoxoi-den-giortazoyn-mazi-pasha
https://www.thatslife.gr/culture-2/pote-peftei-to-pasxa/
http://lastpoint.gr/pascha-orthodokson-kai-katholikon-imerominies/